Daha önce gerçek zihin eğitiminin uygulamasının taslağını çizen kutsal metinlerin bu yolun iki ana yönünü, yöntem yönünü ve bilgelik yönünü ortaya koyduğunu açıkladım.

Çeviri: Nur Yener

Daha önce gerçek zihin eğitiminin uygulamasının taslağını çizen kutsal metinlerin bu yolun iki ana yönünü, yöntem yönünü ve bilgelik yönünü ortaya koyduğunu açıkladım. Genel olarak yöntem yönünün sunuluşu ve anlayışı söz konusu olduğu sürece, değişik Budist okulları arasında, belli uygulamaların vurgulanmasında farklıklar olsa da, önemli farklılıklar yoktur. Fakat bilgelik yönü söz konusu olduğu vakit, okullar arasında ve çeşitli kutsal metinler arasında gerçek farklılıklar vardır.

Çoğu kutsal metin tarihteki Buda’ ya atfedilmiştir, fakat daha sonra Budist okulları, özellikle Sadece Zihin (Cittamatra) okulu ve Orta Yol  (Madhyamaka) okulu, Buda’ nın Kutsal Sözlerini de içeren kutsal metinler külliyatı içinde bile, iki farklı metin kategorisi ayrımı yapmışlardır. Bu okullar, kelimesi kelimesine yüzeysel değerine göre alınabilecek olan ve kelimesi kelimesine kabul edilemeyecek, fakat daha fazla yorumlama gerektiren kutsal metinler olduğunu belirtiyorlar. Bir kutsal metnin kelimesi kelimesine alınıp alınmayacağını neye dayanarak belirleyebiliriz? Eğer bu ayrımı yapmak için bir başka kutsal metne dayanacaksak, bu başka bir soruyu ortaya çıkartır: karar veren bu kutsal metni neye dayanarak görünürdeki değerinde almalıyız? Bu muazzam bir gerilemeye yol açar. Bunun öne sürdüğü, son çözümlemede, kişinin sadece kendi anlayışına, deneyimine ve muhakemesine itimat edebileceğidir. Bu nedenle Budizm’ de kişinin kutsal metinleri anlayışında eleştirel düşünmesi önemli bir unsurdur. Bu da Buda’ nın kendisinin ifade ettiği söylenen şu önemli noktayı gösterir.

Tıpkı insanların altının saflığı onu ateşte yakarak, onu keserek ve bir mihenk taşının üstünde inceleyerek test etmesi gibi, işte siz de, siz keşişler de, benim sözlerimi bana hürmetinizden değil, onları eleştirel bir teste tabi tuttuktan sonra kabul etmelisiniz.

Bu da, uygulayıcının kapasitesine göre, Budist öğretilere yaklaşmanın başlıca iki yolu olduğunu göstermektedir: zeki yol ve daha az zeki yol. Zeki yol kutsal metinlere ve onların yorumlarına şüpheyle ve açık bir zihinle yaklaşmak ve bu kutsal metinlerin muhtevasını kişinin şahsi deneyim ve anlayışıyla bağdaştırarak incelemeye tabi tutmaktır. O zaman, kişinin anlayışı geliştikçe, genel olarak Buda’ nın öğretisine karşı hayranlığının yanı sıra, kutsal metinlerin içeriğine olan inancı da gelişecektir. Böyle biri kutsal bir metni veya bir öğretiyi sırf ünlü bir usta veya saygıdeğer birine atfedildiği için izlemeyecektir; daha ziyade, kutsal metinlerin muhtevası, kişinin şahsi incelemesi ve çözümlemesinden ortaya çıkan kendi anlayışı temelinde geçerli sayılacaktır.

Budist Dört itimat prensibi bu zeki yaklaşımı uygular:

Öğretmenin mesajına itimat et, öğretmenin şahsına değil;

Anlama itimat et, sadece sözcüklere değil;

Kesin anlama itimat et, geçici olana değil;

Bilgelik zihnine itimat et, olağan zihnine değil.

Başka bir deyişle, bir ustanın ününe, statüsüne v.b. değil, daha ziyade söylenenlere itimat etmelisiniz; sözcüklerin kendisine değil anlamlarına itimat etmelisiniz; geçici anlama değil, kesin anlama itimat etmelisiniz ve son olarak, sırf anlamın zihinsel kavranışına değil, derin bir deneyim ve anlayışa itimat etmelisiniz. Bu Budist öğretilere yaklaşmanın zeki yoludur.

Bu nedenle, bu öğretinin bir sonraki kısmına yaklaşırken, biraz önce bahsettiğim açık şüphecilik tutumunu korumaya çalışmanızı öneriyorum.